Khi đọc Kinh Thánh, nhiều người gặp một câu hỏi rất quan trọng: nếu Tân Ước nói có một thứ luật đã bị “xóa”, “bỏ” hay “đóng đinh vào thập tự giá”, vậy có phải Mười Điều Răn cũng đã chấm dứt không? Muốn trả lời đúng, trước hết cần nhận ra rằng Kinh Thánh nói đến những luật có chức năng khác nhau. Sự khác biệt giữa luật pháp đạo đức và luật lễ nghi giúp chúng ta hiểu rõ hơn thập tự giá, sự cứu rỗi bởi ân điển và vị trí của Mười Điều Răn.
1. Luật pháp đạo đức là gì?
Luật pháp đạo đức được bày tỏ cách tập trung trong Mười Điều Răn (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:1–17). Đây là những nguyên tắc xác định bổn phận của con người đối với Đức Chúa Trời và đối với nhau: không thờ thần khác, không làm hình tượng để thờ lạy, không lấy danh Đức Chúa Trời làm chơi, giữ ngày Sa-bát, hiếu kính cha mẹ, không giết người, không phạm tội tà dâm, không trộm cắp, không làm chứng dối và không tham lam.
Một đặc điểm nổi bật là chính Đức Chúa Trời phán Mười Điều Răn trước dân sự và chính Ngài viết chúng trên hai bảng đá. Phục Truyền Luật Lệ Ký 5:22 nhấn mạnh rằng sau khi phán những lời ấy, Ngài “không thêm chi nữa”; Xuất Ê-díp-tô Ký 31:18 nói hai bảng chứng được “viết bởi ngón tay của Đức Chúa Trời”. Hai bảng đá sau đó được đặt bên trong Hòm Giao Ước (Phục Truyền 10:5).
Luật này không phải phương tiện để con người tự cứu mình. Phao-lô nói: “bởi luật pháp mà người ta biết tội lỗi” (Rô-ma 3:20), và ông cũng khẳng định: “luật pháp là thánh, điều răn cũng là thánh, công bình và tốt lành” (Rô-ma 7:12). Luật pháp chỉ ra tội lỗi; còn sự tha thứ và sự sống đến bởi ân điển Đức Chúa Trời qua Đức Chúa Giê-su Christ.
2. Luật lễ nghi là gì?
Luật lễ nghi gồm hệ thống tế lễ, của lễ, nghi thức và những hình bóng gắn với đền thánh và chức vụ tế lễ của Israel. Những nghi thức này có mục đích hướng tâm trí người có tội đến chương trình cứu chuộc và đặc biệt đến Đấng Christ — Chiên Con thật của Đức Chúa Trời.
Hê-bơ-rơ 10:1 gọi luật pháp trong bối cảnh các sinh tế ấy là “bóng của sự tốt lành ngày sau”. Máu bò đực và dê đực tự nó không thể cất tội lỗi (Hê-bơ-rơ 10:4); các sinh tế chỉ về một Sinh Tế lớn hơn. Vì thế, khi Đức Chúa Giê-su chịu chết, hình bóng gặp thực thể: Đấng mà các lễ vật đã chỉ đến thật sự đã đến.
3. Kinh Thánh cho thấy hai hệ thống khác nhau như thế nào?
Sự khác biệt không chỉ nằm ở tên gọi. Kinh Thánh cho thấy những đặc điểm rất khác nhau về cách ban truyền, nơi lưu giữ và chức năng.
Mười Điều Răn: Đức Chúa Trời trực tiếp phán (Xuất 20:1; Phục Truyền 5:22); Ngài viết bằng ngón tay mình trên bảng đá (Xuất 31:18); các bảng đá được đặt trong Hòm Giao Ước (Phục Truyền 10:5); luật này nhận diện tội lỗi (Rô-ma 3:20; 7:7) và được gọi là thánh, công bình, tốt lành (Rô-ma 7:12).
Luật nghi lễ: các chỉ dẫn nghi lễ được ban qua Môi-se và được ghi trong sách luật. Phục Truyền 31:24–26 nói đến “sách luật pháp” do Môi-se viết và được đặt bên cạnh Hòm Giao Ước. Hệ thống tế lễ và hình bóng hướng đến Đấng Christ, nên khi Đấng Christ hoàn thành công việc mà chúng báo trước, chức năng hình bóng ấy đạt đến sự ứng nghiệm.
4. Ellen G. White phân biệt hai luật này ra sao?
Trong chương “The Law and the Covenants” của Patriarchs and Prophets, Ellen G. White trình bày sự phân biệt này rất rõ. Bà cho biết luật lễ nghi được ban cho Môi-se và được ông viết trong một cuốn sách, trong khi Mười Điều Răn được Đức Chúa Trời phán từ Sinai, chính Ngài viết trên bảng đá và được giữ trong Hòm Giao Ước. Bà cảnh báo rằng việc trộn lẫn hai hệ thống rồi dùng những câu nói về luật lễ nghi để chứng minh luật đạo đức bị bãi bỏ là làm sai lệch Kinh Thánh.
Theo Ellen White, hệ thống lễ nghi gồm những biểu tượng chỉ về Đấng Christ, sự hy sinh và chức vụ tế lễ của Ngài. Khi hình bóng gặp thực thể trong sự chết của Đấng Christ, các của lễ hy sinh chấm dứt. Nhưng sự chết của Đấng Cứu Thế không làm giảm nghĩa vụ của luật đạo đức; trái lại, nhu cầu về sự chết chuộc tội của Đấng Christ cho thấy mức độ nghiêm trọng của việc vi phạm luật ấy. Xem Patriarchs and Prophets, chương 32.
Trong bài “The Law of God Perpetual” năm 1894, bà cũng giải thích rằng luật được cất bỏ là luật nghi lễ với những sinh tế và quy định hình bóng; còn Đấng Christ không đến để phá bỏ luật Mười Điều Răn. Cách giải thích này phù hợp với Ma-thi-ơ 5:17–18, nơi Đức Chúa Giê-su tuyên bố Ngài không đến để phá luật pháp hay lời tiên tri.
5. Vậy điều gì chấm dứt tại thập tự giá?
Khi Đức Chúa Giê-su chết, bức màn trong đền thờ bị xé từ trên xuống dưới (Ma-thi-ơ 27:50–51). Đây là một dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy hệ thống đền thánh trần gian và các nghi lễ tế lễ đã đạt đến mục tiêu mà chúng chỉ về. “Chiên Con của Đức Chúa Trời” đã hiến chính mình.
Do đó, Cơ Đốc nhân không còn dâng chiên, dê hay bò để chuộc tội. Chúng ta không tìm sự tha thứ qua máu thú vật, bởi Đấng Christ đã dâng một sinh tế đầy đủ. Hê-bơ-rơ 10:10–14 đặt trọng tâm vào sự hy sinh một lần đủ cả của Đức Chúa Giê-su.
Nhưng sẽ là một bước nhảy quá xa nếu từ việc chấm dứt các hình bóng mà kết luận rằng những điều như “ngươi chớ giết người”, “ngươi chớ phạm tội tà dâm”, “ngươi chớ trộm cướp” hay “ngươi chớ có các thần khác trước mặt Ta” cũng chấm dứt. Tân Ước tiếp tục xem tội lỗi là vấn đề đạo đức và tiếp tục viện dẫn các điều răn trong đời sống Cơ Đốc.
6. Cô-lô-se 2:14–17 có bãi bỏ Mười Điều Răn không?
Đây là một trong những đoạn thường được dùng nhất trong cuộc tranh luận này. Phao-lô nói về “chứng thư” cùng các điều lệ, rồi nhắc đến đồ ăn, thức uống, ngày lễ, ngày trăng mới và những ngày sa-bát vốn là “bóng của các việc sẽ tới”. Chính từ khóa bóng rất quan trọng: ông đang bàn đến những điều mang tính hình bóng hướng tới Đấng Christ.
Vì vấn đề này cần được khảo sát từng câu và cả ngữ cảnh Cựu Ước, chúng ta sẽ dành một bài riêng cho Cô-lô-se 2:14–17 và điều gì thật sự bị đóng đinh trên thập tự giá. Điều cần ghi nhận ở đây là chính văn bản phân biệt những “bóng” với thực thể là Đấng Christ.
7. Luật pháp và ân điển có đối nghịch nhau không?
Không. Luật pháp không thể cứu người có tội, nhưng điều đó không làm luật pháp trở nên xấu. Một tấm gương có thể cho chúng ta thấy vết bẩn trên khuôn mặt nhưng không thể rửa sạch nó. Tương tự, luật pháp phơi bày tội lỗi; Tin Lành chỉ chúng ta đến Đấng Christ, là Đấng có quyền tha thứ, làm sạch và ban một đời sống mới.
Phao-lô đặt câu hỏi rất trực tiếp: “Vậy chúng ta nhân đức tin mà bỏ luật pháp hay sao?” rồi trả lời: “Chẳng hề như vậy! Trái lại, chúng ta làm vững bền luật pháp” (Rô-ma 3:31). Vì vậy, sự cứu rỗi bởi đức tin không có nghĩa là luật pháp biến mất. Xem thêm bài Đức Tin Có Làm Luật Pháp Ra Vô Hiệu Không?.
8. Giao Ước Mới đặt luật pháp ở đâu?
Điều đặc biệt của Giao Ước Mới không phải là Đức Chúa Trời hứa xóa mọi tiêu chuẩn đạo đức. Hê-bơ-rơ 8:10 trích lời hứa rằng Ngài sẽ đặt luật pháp trong trí và ghi vào lòng dân Ngài. Trọng tâm chuyển từ sự vâng phục chỉ ở bên ngoài sang một đời sống được biến đổi từ bên trong.
Đây cũng là lý do cần đọc chủ đề luật pháp cùng với Tin Lành. Luật được viết trên đá cho chúng ta thấy tiêu chuẩn; trong Giao Ước Mới, Đức Chúa Trời muốn nguyên tắc ấy được viết vào lòng. Xem bài Luật Pháp Được Viết Trong Lòng – Giao Ước Mới Thực Sự Là Gì?.
9. Vì sao sự phân biệt này quan trọng?
Nếu nhập mọi luật trong Cựu Ước thành một khối duy nhất, chúng ta dễ rơi vào một trong hai cực đoan: hoặc cho rằng Cơ Đốc nhân phải tiếp tục toàn bộ hệ thống nghi lễ của Israel, hoặc cho rằng vì các sinh tế đã chấm dứt nên Mười Điều Răn cũng chấm dứt. Cả hai đều không phản ánh đầy đủ tiến trình lập luận của Kinh Thánh.
Thập tự giá không đặt luật pháp chống lại Đấng Christ. Trái lại, nó cho thấy vì sao con người cần Đấng Christ. Nếu không có tội lỗi thì không cần sinh tế chuộc tội; nếu không có một tiêu chuẩn xác định tội lỗi thì khái niệm chuộc tội cũng mất ý nghĩa. Luật pháp và Tin Lành vì thế phải được hiểu trong mối liên hệ đúng đắn với nhau.
Kết luận
Kinh Thánh cho thấy một sự phân biệt quan trọng: Mười Điều Răn bày tỏ những nguyên tắc đạo đức, còn hệ thống lễ nghi và tế lễ dùng các hình bóng để chỉ về chương trình cứu chuộc trong Đấng Christ. Những hình bóng đạt đến sự ứng nghiệm nơi thập tự giá; điều đó không đồng nghĩa với việc tiêu chuẩn đạo đức của Đức Chúa Trời bị hủy bỏ.
Hiểu được điểm này mở đường cho những câu hỏi tiếp theo: Cô-lô-se 2:14 nói chính xác điều gì bị đóng đinh? “Không ở dưới luật pháp nhưng ở dưới ân điển” nghĩa là gì? Luật pháp nào là “thầy giáo dẫn chúng ta đến Đấng Christ” trong Ga-la-ti 3? Chúng ta sẽ lần lượt khảo sát từng vấn đề dựa trên toàn bộ văn cảnh Kinh Thánh.
Tài liệu đối chiếu
Kinh Thánh: Xuất Ê-díp-tô Ký 20:1–17; 31:18; Phục Truyền Luật Lệ Ký 5:22; 10:5; 31:24–26; Ma-thi-ơ 5:17–18; 27:50–51; Rô-ma 3:20, 31; 7:7, 12; Cô-lô-se 2:14–17; Hê-bơ-rơ 8:10; 10:1–14.
Ellen G. White: Patriarchs and Prophets, chương 32 “The Law and the Covenants”, đặc biệt pp. 364–365; “The Law of God Perpetual”, Bible Echo, April 16, 1894. Các tài liệu này phân biệt rõ luật Mười Điều Răn với hệ thống nghi lễ/hình bóng và giải thích ý nghĩa của thập tự giá đối với hai hệ thống.
